Në minutat e para të 7 tetorit, pas një seance që nisi më 6 tetor, Kuvendi i Kosovës zgjodhi presidente Justina Shiroka-Pulën dhe shmangu zgjedhjet e katërta të parakohshme brenda dy vjetësh. Tani që zhurma politike po bie, besoj se duhet bërë një pyetje që rrallë dëgjohet në sallën e Kuvendit: çfarë i kushtoi kulturës kjo pritje e gjatë?

Një kronologji e lodhjes

Zgjedhjet e 9 shkurtit 2025 e nxorën të parën Vetëvendosjen, por pa shumicë për të qeverisur. Kuvendi mbeti muaj të tërë pa kryetar, ndërsa në vjeshtë dështuan dy përpjekje për të votuar një qeveri. Zgjedhjet e parakohshme të dhjetorit i dhanë partisë së Albin Kurtit, sipas Al Jazeera-s, mbi 51 për qind të votave, dhe më 11 shkurt 2026 qeveria e re u votua me 66 vota. Qetësia zgjati pak. Kuvendi nuk arriti ta zgjidhte presidentin brenda afateve, mandati i Vjosa Osmanit përfundoi më 4 prill dhe kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, u bë ushtruese e detyrës së presidentes.

Votimi i 7 qershorit, i treti brenda gjashtëmbëdhjetë muajsh, e la sërish Vetëvendosjen të parën, me rreth 43 për qind sipas rezultateve paraprake, por me një pjesëmarrje që, sipas BIRN-it, ra në rreth 37 për qind. Më 13 shtator Kuvendi votoi me 62 vota qeverinë e katërt të Kurtit, ndërsa opozita e bojkotoi seancën. Vetëm një marrëveshje e minutës së fundit mes Vetëvendosjes dhe Partisë Demokratike të Kosovës i dha Shiroka-Pulës 81 vota, një më shumë sesa kërkon Kushtetuta.

Kinemaja që pret në Prizren

Kostoja kulturore e kësaj periudhe nuk shfaqet në ndonjë rresht të vetëm buxhetor, por ka emra konkretë. Në dhjetor 2025, agjencia AFP raportonte nga Prizreni se Lumbardhi, kinemaja më e vjetër e Kosovës, mbetej e mbyllur dhe e dëmtuar: një rinovim i financuar nga Bashkimi Evropian ishte tërhequr pas shtatë vjetësh pritjeje, ndërsa riparimet e premtuara nga shteti kishin ngecur bashkë me Kuvendin. Drejtori i saj, Ares Shporta, e përshkruante kinemanë si dëm anësor të një loje gjeopolitike që e kapërcente qytetin.

Sipas analizës së Institutit GAP, të cituar nga AFP, masat që BE-ja kishte vendosur ndaj Kosovës që nga qershori 2023, pas tensioneve në veri, kishin pezulluar ose ngrirë rreth 613 milionë euro, prej të cilave rreth 15 milionë i takonin sektorit kulturor. Bllokimi parlamentar e rëndoi më tej gjendjen, sepse marrëveshjet ndërkombëtare që hapnin rrugën e fondeve nuk mund të ratifikoheshin, dhe zyrtarët paralajmëronin se mbi 200 milionë euro rrezikonin të humbisnin përgjithmonë. Edhe DokuFest-i, festivali që e ka vënë Prizrenin në hartën evropiane të dokumentarit, u detyrua të shkurtonte stafin, sipas drejtorit të tij artistik, Veton Nurkollari.

Kjo histori ka edhe një anë tjetër, dhe ajo duhet thënë po aq qartë. Qeveria e Kurtit i ka quajtur masat e BE-së të padrejta që në fillim, dhe kur Komisioni Evropian i hoqi të gjitha në mars 2026, zëvendëskryeministri Glauk Konjufca foli për hapjen e një faze të re angazhimi konstruktiv. Opozita e ka parë krizën ndryshe: sekretarja e përgjithshme e PDK-së, Vlora Çitaku, e shpjegonte pjesëmarrjen e ulët të qershorit me zhgënjimin ndaj qeverisë dhe me krizën e vazhdueshme, ndërsa deputeti Përparim Gruda paralajmëronte në shtator se Kushtetuta nuk mund t’u përshtatet interesave të çastit. Secila palë ia ka ngarkuar tjetrës përgjegjësinë, dhe nuk është detyra e kësaj reviste të ndajë fajet. Por për një kinema të mbyllur apo për një festival që shkurton stafin, rezultati ka qenë i njëjtë.

Një akademike në krye të shtetit

Ka diçka simbolike në mënyrën se si u mbyll kjo periudhë. Shiroka-Pula, ekonomiste, profesoreshë universitare dhe ish-ministre e Energjisë, ishte zgjedhur në dhjetor 2025, sipas Al Jazeera-s, gruaja e parë në krye të Akademisë së Shkencave dhe e Arteve të Kosovës. Në fjalën e saj të parë premtoi të ishte presidente e të gjithë qytetarëve. Kurti, nga ana e tij, bëri thirrje që partitë të bashkohen përballë sfidave shtetërore që mbeten. Mbetet për t’u parë nëse kjo frymë do t’u mbijetojë mosmarrëveshjeve të reja, përfshirë debatin e ndezur për ndryshimet në ligjin mbi Dhomat e Specializuara, të miratuara po atë ditë.

Gjatë kësaj periudhe Kosova humbi edhe një nga zërat e saj më të rëndë intelektualë. Rexhep Qosja vdiq më 23 prill 2026, në moshën 89-vjeçare, dhe u varros po atë ditë, sipas dëshirës së familjes, vetëm në prani të të afërmve. Ndodhi në një muaj kur vendi nuk kishte president të zgjedhur. Mes këtyre dy fakteve nuk ka lidhje shkakësore, por përputhja e tyre na kujton se koha e kulturës dhe koha e politikës ecin me ritme të ndryshme.

Çfarë duhet mbrojtur nga cikli politik

Mendoj se mësimi kryesor i këtij viti e gjysmë nuk ka të bëjë me një parti apo me një tjetër. Ka të bëjë me brishtësinë e një sistemi ku financimi i kulturës varet nga ritmi i ratifikimeve, i buxheteve dhe i marrëveshjeve të minutës së fundit. Kur Kurti paraqiti qeverinë në shkurt, ndër detyrat e para renditi miratimin e buxhetit për vitin 2026: vendi e kishte nisur vitin pa buxhet. Grante shumëvjeçare për institucionet dhe festivalet, afate të mbrojtura me ligj për thirrjet publike dhe një fond minimal që nuk ngrin kur ngrin Kuvendi do t’i jepnin kulturës një stabilitet bazë, cilado qoftë shumica.

Ky nuk është luks. Për shumë kosovarë, edhe për ata që jetojnë jashtë dhe kthehen çdo verë, një festival në Prizren, një panair libri në Prishtinë apo një shfaqje në teatrin e qytetit janë ndër vendet e pakta ku qytetarët takohen pa u ndarë në kampe. Pjesëmarrja e ulët e qershorit tregon lodhje. Kultura nuk e shëron dot vetëm lodhjen politike, por mund të mbetet hapësira ku njerëzit vazhdojnë të flasin me njëri-tjetrin kur institucionet nuk flasin dot. Pikërisht për këtë arsye, besoj se ajo duhet mbrojtur nga cikli i zgjedhjeve, jo të mbetet peng i tij.

Burimet