Një studiues pohon se në janar 2026 shqiptarët që jetojnë jashtë vendit e kaluan për herë të parë numrin e atyre që jetojnë brenda tij; shifrat zyrtare nuk e matin drejtpërdrejt këtë kthesë, por e tregojnë qartë drejtimin.

Çfarë thonë shifrat zyrtare

Sipas Institutit të Statistikave (INSTAT), më 1 janar 2026 Shqipëria kishte 2.335.930 banorë, 1,16 për qind më pak se një vit më parë. Gjatë vitit 2025 lindjet i kaluan vdekjet me 1.147, por migracioni neto mbeti negativ, me 28.531 vetë më shumë të larguar se të ardhur. Vetëm qarku i Tiranës u rrit, me 0,7 për qind, ndërsa Kukësi dhe Shkodra humbën secili më shumë se 2,5 për qind të banorëve. Mosha mediane arriti në 45 vjet, nga 44,3 një vit më parë.

Vetë INSTAT shënon se shifra e migracionit është përllogaritur mbi “të dhënat më të mira proxy të mundshme” nga vrojtimet statistikore: është, pra, vlerësim dhe jo numërim. Censusi i shtatorit 2023 kishte regjistruar 2.402.113 banorë, rreth 14,5 për qind më pak se në vitin 2011. Duke pasur parasysh shtesën natyrore të asaj periudhe, kjo rënie nënkupton largimin e rreth 490.000 vetësh brenda dymbëdhjetë vjetësh.

Pikëpamja e studiuesit

Studiuesi Enea Janko, në një analizë të paraqitur në janar 2026 në televizionin News24 dhe të raportuar nga BalkanWeb, argumenton se janari i këtij viti shënon momentin kur popullsia shqiptare jashtë vendit e kaloi atë brenda tij. Analiza e tij mbështetet në të dhënat e INSTAT për vitet 2011–2025 dhe në regjistrat e vizave të emigrimit drejt Shteteve të Bashkuara dhe vendeve të tjera, dhe parashikon që hendeku të thellohet deri në vitin 2030.

Është e rëndësishme të dallohet natyra e këtij pohimi. Ai është vlerësim i një studiuesi, jo shifër zyrtare. Nuk ekziston një numër i vetëm i shqiptarëve në botë, sepse varet nga ajo që numërohet: shtetësia, vendlindja, prejardhja apo regjistrimi në gjendjen civile. Debati publik për shkaqet e largimit, nga ekonomia te shërbimet dhe qeverisja, është i gjerë; kjo ese nuk synon ta zgjidhë atë, por të shohë se çfarë tregojnë burimet që kemi.

Diaspora si votuese

Një tregues konkret erdhi nga zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025, të parat në të cilat shqiptarët jashtë vendit votuan me postë. E drejta erdhi pas një vendimi të Gjykatës Kushtetuese të dhjetorit 2022, që i kërkoi Kuvendit ta zbatonte brenda një viti. Sipas misionit vëzhgues të OSBE/ODIHR, lista e votuesve jashtë vendit u mbyll me 245.935 emra nga 85 shtete. Më shumë se një e treta ishin në Itali (91.223) dhe më shumë se një e katërta në Greqi (68.386), e pas tyre vinin Gjermania, Shtetet e Bashkuara dhe Mbretëria e Bashkuar. Rreth 41.000 kërkesa u refuzuan, ndër të tjera sepse kërkuesit nuk mund të provonin adresën në vendin ku jetonin.

Lista e përgjithshme e votuesve, e nxjerrë nga Regjistri Kombëtar i Gjendjes Civile, kishte 3.713.761 emra, përfshirë ata që jetojnë jashtë: dukshëm më shumë se e gjithë popullsia rezidente, bashkë me fëmijët. Ky ndryshim tregon sa shumë qytetarë mbeten të regjistruar në vendlindje ndërsa jetojnë diku tjetër. Edhe partitë e trajtuan diasporën ndryshe: sipas portalit Citizens.al, Partia Socialiste dhe nisma “Shqipëria Bëhet” zhvilluan fushata me koncerte dhe takime të mëdha jashtë vendit, ndërsa Partia Demokratike, Partia Mundësia dhe Lëvizja Bashkë patën një prani më të përmbajtur.

Një kanon i ri letrar?

Nëse “jashtë” po bëhet aq i madh sa “brenda”, pyetjet nuk janë vetëm demografike. Kush do ta mbajë gjallë shqipen e shkruar te fëmijët që rriten në Itali, në Greqi apo në Gjermani? Cila letërsi do të quhet shqipe, kur një pjesë e autorëve të saj shkruajnë në italisht, greqisht ose anglisht, dhe një pjesë e lexuesve të saj e lexojnë shqipen si gjuhë të dytë? Kjo revistë ka shkruar më parë për letërsinë e diasporës si një hapësirë ku identiteti rishkruhet çdo ditë.

Shifrat e këtij viti e zhvendosin atë temë nga periferia drejt qendrës. Një kulturë që jeton në dy hapësira ka nevojë për institucione që e shohin të tërën: botues që shpërndajnë jashtë kufijve, biblioteka që i shërbejnë edhe lexuesit të largët, shkolla që e mësojnë shqipen aty ku jetojnë fëmijët. Pavarësisht se cila shifër do të dalë e saktë në fund, pyetja kulturore mbetet e njëjtë: si të mbetet e përbashkët një gjuhë kur folësit e saj janë ndarë në dy hapësira gjeografike gati të barabarta.

Burimet