Shqipëria ka mbyllur përkohësisht katër kapitujt e parë të negociatave me Bashkimin Evropian, ndër ta edhe atë të arsimit dhe kulturës, ndërsa procesi po lë gjurmë edhe në gjuhën me të cilën shqiptarët flasin për shtetin e tyre.

Katër kapituj dhe një kalendar

Më 14 korrik 2026, në të nëntën Konferencë Ndërqeveritare, në Bruksel, Shqipëria dhe BE-ja ranë dakord të mbyllnin përkohësisht kapitujt 25 (shkenca dhe kërkimi), 26 (arsimi dhe kultura) dhe 30 (marrëdhëniet me jashtë). Ishte hera e parë që vendi mbyllte kapituj negociues. Tre muaj më vonë, më 13 tetor, në Luksemburg, u mbyll edhe kapitulli 20, për politikën industriale dhe ndërmarrjet. Të gjithë kapitujt janë tashmë të hapur: grupi i parë, “Themeloret”, u hap më 15 tetor 2024, ndërsa i fundit, “Burimet, bujqësia dhe kohezioni”, më 17 nëntor 2025.

Fjala “përkohësisht” ka peshë. Marrëveshjet për kapituj të veçantë bëhen përfundimtare vetëm kur të arrihet marrëveshja për të gjitha fushat e legjislacionit të Bashkimit, dhe Brukseli ruan të drejtën t’i rishikojë. Hapin e korrikut e bëri të mundur raporti për përmbushjen e standardeve të ndërmjetme në grupin e “Themeloreve”, të cilin Shqipëria e mori më 26 maj 2026, duke u bërë vendi i dytë kandidat, pas Malit të Zi, që arrin këtë fazë.

Shpejtësia dhe thellësia: qëndrimet e palëve

Qeveria e paraqet procesin si dëshmi se reformat po japin rezultat. Kryeministri Edi Rama e cilësoi mbylljen e korrikut si një tjetër hap shumë të rëndësishëm, dhe synimi zyrtar mbetet mbyllja e të gjithë kapitujve deri në fund të vitit 2027. Komisionerja për zgjerimin, Marta Kos, deklaroi se Brukseli i mbështet përpjekjet e Tiranës për këtë afat, ndërsa sipas Euronews-it Komisioni përgatitej në shtator ta përfshinte atë në një udhërrëfyes zyrtar për Shqipërinë.

Të njëjtët zyrtarë kujtojnë edhe kushtet. Kos i kërkoi Shqipërisë të ruante ritmin dhe t’i thellonte reformat, sidomos në shtetin e së drejtës dhe në luftën kundër korrupsionit. Presidentja e Komisionit, Ursula von der Leyen, gjatë vizitës së saj në shtator, nënvizoi se nuk mjafton të miratohen ligje të reja: ato duhet edhe të zbatohen.

Opozita ka qenë skeptike që në nisje. Në tetor 2024, kur u hap grupi i parë, kryetari i Partisë Demokratike, Sali Berisha, pohoi se Shqipëria nuk plotësonte asnjë kriter për t’u ulur në tryezën e negociatave përveç atij gjeostrategjik, ndonëse e përshëndeti vetë hapjen e tyre. Shoqëria civile ka kërkuar më shumë transparencë: analisti Gjergji Vurmo shkruante po atë vit se kërkesat për një seancë publike për qëndrimin negociues në Këshillin Kombëtar të Integrimit Evropian nuk ishin marrë parasysh. Studiuesja Fjona Merkaj e sheh raportin e majit si dritë jeshile për të ecur përpara; të tjerë vënë në dukje hendekun mes miratimit të reformave dhe zbatimit të tyre të qëndrueshëm.

Një gjuhë që shqipërohet

Përtej kalendarit politik, negociatat janë edhe një ngjarje gjuhësore. Fjalë si “acquis”, “grup-kapitull” apo “standarde të ndërmjetme” kanë kaluar nga dokumentet e Brukselit në lajmet e mbrëmjes dhe në bisedat e përditshme. Në njoftimet e veta në shqip, Delegacioni i BE-së në Tiranë përdor trajta si “grup-kapitull” dhe “acquis”. Disa terma janë përkthyer, të tjerë janë huazuar siç janë, dhe kjo përzierje tregon një gjuhë që ende po vendos si ta emërtojë një realitet të ri institucional.

Puna më e madhe, megjithatë, bëhet larg syve të publikut. Manuali për përkthimin e legjislacionit komunitar, që Ministria e Integrimit Europian e botoi në Tiranë në vitin 2006 me mbështetjen e agjencisë gjermane GTZ, llogariste se korpusi ligjor që duhej përkthyer nga vendet kandidate arrinte rreth 95.000 faqe të Fletores Zyrtare. Për vendet që ishin anëtarësuar së fundmi, sipas të njëjtit manual, ai kishte zënë 204 vëllime. Hartuesit e tij e shihnin këtë punë si diçka më shumë se përkthim:

“Më tepër se sa një përkthim ky proces duhet konceptuar si shqipërim i acquis communautaire…”

— Manual për përkthimin e legjislacionit komunitar, Ministria e Integrimit Europian, Tiranë, 2006

Manuali propozonte gjithashtu fjalorë terminologjikë që të ndaheshin me trevat e tjera shqipfolëse, për të njësuar terminologjinë e gjuhës shqipe. Sot ai gjendet edhe në faqen e Ministrisë së Integrimit Evropian të Kosovës: shenjë se gjuha e negociatave, ndryshe nga vetë negociatat, nuk ndalet te kufiri shtetëror.

Kapitulli 26 dhe pyetja që mbetet

Ka diçka domethënëse në faktin që ndër kapitujt e parë të mbyllur është ai i arsimit dhe kulturës. Mbyllja e tij vërteton se ligjet dhe institucionet përkatëse përputhen me standardet evropiane, por nuk thotë asgjë për cilësinë e gjuhës në të cilën do të shkruhen ligjet e ardhshme, as për mënyrën se si do t’i lexojnë qytetarët. Debati politik për ritmin e procesit do të vazhdojë, dhe palët do ta lexojnë secila sipas pikëpamjes së vet. Pyetja gjuhësore, si të flasë shqip një shtet që po përvetëson një gjuhë të re administrative, ka gjasa të mbetet e hapur edhe pas datës së fundit të negociatave.

Burimet