KUR FOLETË KTHEHEN NË KËSHTJELLA

- Një fllad për të zgjuar mendjet dhe një qiri për të ndriçuar të ardhmen -

Në vitin 1990 u shemb sistemi komunist. Shtetet e Bashkuara dhe Europa Perëndimore festuan një fitore të madhe historike ndaj Lindjes. U hapën kufijtë, u rrëzuan muret dhe miliona njerëz nisën të kërkonin një jetë të re. Bota dukej sikur po hynte në një epokë tjetër, ku liria do të ishte më e fortë se kufijtë dhe paqja më e fuqishme se interesat.

Por, ndërsa disa festonin fitoren, të tjerë kishin filluar të mendonin për të ardhmen.

Një nga lëvizjet më të mëdha njerëzore të asaj periudhe ishte drejtimi i një numri të madh hebrenjsh nga Europa dhe ish-Bashkimi Sovjetik drejt Izraelit. Ata u drejtuan nga thirrja për t'u bashkuar me vendin që e konsideronin atdheun e tyre. Popullsia e Izraelit u rrit ndjeshëm. Nga rreth 4,66 milionë banorë në vitin 1990, sot ka kaluar dhjetë milionë.

Deri këtu, mund të flasim për një lëvizje njerëzore, për një zgjedhje jete, për një popull që kërkon të ndërtojë të ardhmen e vet. Por unë dua të shoh edhe diçka tjetër. Dua të shoh se çfarë ndodh kur një vend rritet, kur kërkon hapësira të reja dhe kur nevojat e tij fillojnë të përplasen me hapësirën dhe të drejtat e fqinjëve.

Më vjen ndër mend një pamje e natyrës. Bletët kanë një rregull të tyre: kosherja nuk mund të jetojë pafundësisht me dy mbretëresha që kërkojnë të sundojnë të njëjtën hapësirë. Kur vjen çasti, njëra duhet të largohet dhe të krijojë një tjetër koloni. Por njeriu nuk është bletë. Ai ka mendje, ka ndërgjegje dhe ka ligje. Megjithatë, kur ambicia për pushtet dhe territor bëhet më e fortë se ndërgjegjja, edhe shoqëritë njerëzore fillojnë të sillen sikur bota të ishte një hapësirë pa kufij për dëshirat e tyre.

Një familje që rritet, kërkon një shtëpi më të madhe. Është e natyrshme. Por nuk mund të hyjë në shtëpinë e fqinjit dhe t'i thotë: unë jam shtuar, prandaj më duhet dhoma jote!

Dhe kur shoh çfarë ka ndodhur në Lindjen e Mesme, pyetja ime bëhet edhe më e fortë.

Izraeli nuk është ndalur vetëm te hapësira që kishte në fillimet e tij. Ka zgjeruar kontrollin territorial, ka mbajtur nën pushtim territore palestineze, ka përvetësuar administrimin e Lartësive të Golanit sirian dhe ka shtrirë praninë ushtarake në zona të Sirisë e të Libanit. Ndërkohë, palestinezët vazhdojnë të jetojnë nën peshën e një konflikti që ua ka ndryshuar jetën, shtëpitë dhe të ardhmen.

Unë nuk dua të merrem këtu me luftërat, me deklaratat e politikanëve apo me justifikimet e tyre. Dua të shoh hartën dhe të pyes: ku fillon një zgjerim dhe ku mund të përfundojë ai? Sa larg mund të shkojë një ambicie territoriale kur nuk ndesh në një kundërpeshë të vendosur?

Por mendimi im nuk ndalet te Lindja e Mesme. Ai udhëton drejt Mesdheut.

Kur shoh interesimet për prona, ishuj, brigje dhe hapësira të rëndësishme në vende të ndryshme të këtij rajoni, nuk mund të mjaftohem me shpjegimin se gjithçka bëhet për turizëm, biznes apo një jetë më të mirë. Mund të jetë kështu në shumë raste. Por unë pyes: a kemi menduar ndonjëherë se çfarë rëndësie mund të marrin këto vendosje pas dhjetëra vjetësh?

Ajo që sot duket si një shtëpi pushimi, nesër mund të bëhet një pikë e rëndësishme ndikimi. Ajo që sot duket si një investim i zakonshëm, nesër mund të marrë një rëndësi tjetër. Një grup pronash, një vendbanim i ri, një lidhje e krijuar me një pikë strategjike, mund të mos kenë të njëjtën domethënie për të ardhmen që kanë për ne sot.

Nuk po them se çdo pronë e blerë është një bazë ushtarake. Po them se duhet të mësojmë të shohim përtej fasadës së një ndërtese dhe përtej çmimit të një toke. Sepse historia na ka treguar se ndikimi nuk ndërtohet gjithmonë me ushtri. Ndonjëherë ai fillon me para, me marrëdhënie, me prona, me vendosje njerëzish dhe me interesa që, dalëngadalë, bëhen pjesë e jetës së një vendi.

Greqia, Malta dhe Shqipëria janë pjesë e kësaj hapësire që më shqetëson. Në këto vende dëgjojmë për blerje pronash, për reagime qytetare, për interesime mbi brigje e ishuj dhe për marrëdhënie që meritojnë vëmendje. Unë nuk dua të gjykoj çdo njeri që blen një shtëpi apo çdo investitor që vjen nga jashtë. Por dua të pyes ata që kanë përgjegjësinë e drejtimit të këtyre vendeve: a shikoni vetëm atë që po shitet sot, apo mendoni edhe se çfarë mund të përfaqësojë nesër?

Dhe tani vijmë te shtëpia jonë, te Shqipëria.

Ne kemi një vend të vogël, por me një pasuri të madhe. Kemi brigje, porte, ishuj, male, fusha dhe hapësira që nuk janë vetëm bukuri natyrore. Ato janë pjesë e jetës sonë, e historisë sonë dhe e së ardhmes së fëmijëve tanë.

Më shqetëson kur shoh se toka mund të trajtohet si një mall i zakonshëm, kur një pjesë e pasurisë kombëtare shihet vetëm si mundësi për të mbushur arkat e sotme. Më shqetëson kur drejtuesit mendojnë për përfitimin e çastit dhe harrojnë se vendimet e tyre mund të kenë pasoja për brezat që ende nuk kanë lindur.

A nuk është e çuditshme që njeriu ndërton një shtëpi për fëmijët e tij, por një shtet mund të marrë vendime që ua vështirësojnë atyre të ardhmen?

Toka nuk është vetëm pronë. Është hapësirë jetese, është siguri, është identitet dhe është sovranitet. Kush e humbet aftësinë për të vendosur mbi hapësirën e vet, rrezikon të humbasë edhe një pjesë të lirisë së tij.

Ndoshta dikush do të më thotë se shoh shumë larg. Ndoshta të tjerë do të thonë se shqetësimet e mia janë të tepruara. Por unë preferoj të shoh larg dhe të gaboj në një parashikim, sesa të mos shoh fare dhe një ditë të përballem me një realitet që nuk mund ta ndryshoj më.

Nuk dua që Shqipëria të mbyllë dyert. Dua që t'i hapë ato me mendje të kthjellët. Dua investime, zhvillim, miqësi dhe bashkëpunim. Por dua edhe një shtet që e di se çfarë duhet të ruajë, çfarë mund të japë dhe çfarë nuk duhet të lejojë të humbasë.

Sepse nuk është e thënë që çdo fole e re të jetë thjesht një strehë. Ndonjëherë, me kalimin e kohës, ajo mund të marrë pamjen e një kështjelle. Dhe kur kështjellat ndërtohen rreth një vendi, atëherë ai vend duhet të ketë menduar më parë për sigurinë e vet.

Unë nuk po shkruaj për të shpallur armiq. Nuk po shkruaj kundër një populli, një feje apo një kombësie. Po shkruaj kundër verbërisë, kundër mendimit të cekët dhe kundër atyre që e shohin atdheun vetëm përmes përfitimit të ditës.

Po hedh një fllad ere, që të pastrohen mendjet e turbullta. Ndoshta nuk do të ndryshojë drejtimin e erërave të mëdha, por mund të ndihmojë dikë të shohë më qartë. Po përpiqem të ndez një qiri, jo për të ndriçuar gjithë botën, por për të treguar se në cilin drejtim mund të jetë errësira.

Sepse e nesërmja nuk fillon nesër. Ajo fillon me atë që pranojmë, me atë që shesim, me atë që lejojmë dhe me atë që nuk kemi guximin ta pyesim sot.

Toka mund të ketë çmim, por atdheu nuk është mall. Prona mund të ndërrohet, por sovraniteti nuk duhet të shitet.

Ka ardhur koha për një zgjim qytetar e kombëtar. Jo kundër botës, por në mbrojtje të shtëpisë sonë.

Larg e keqja nga shtëpia ime! Dhe shtëpia ime është atdheu.