Ka qytete që i bën një kështjellë, ka qytete që i bën një lumë; Prizrenin, prej njëzet e pesë vjetësh, e bën edhe një festival.

Nga 7 deri më 15 gusht 2026, Prizreni priti edicionin e 25-t të DokuFest-it, Festivalit Ndërkombëtar të Filmit Dokumentar dhe të Shkurtër. Gjatë nëntë ditëve, sipas shifrave që kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, dha në ceremoninë e mbylljes, u shfaqën 223 filma në shtatë kinema, nga të cilët 114 garuan në tetë kategori. Çmimi për filmin më të mirë në garën kombëtare shkoi te “In Search of Poetry” i regjisorit shqiptar Lorin Terezi.

Shifrat janë mbresëlënëse për një qytet të vogël, por ato nuk e tregojnë të gjithë historinë. Ajo që e bën DokuFest të veçantë nuk është vetëm numri i filmave, por mënyra se si festivali është ngulitur në trupin e qytetit.

Kinema mbi lumë, ekran në kështjellë

Që nga themelimi në vitin 2002, DokuFest e ka kthyer qendrën historike të Prizrenit në një skenë të përbashkët për kinemanë, artin dhe komunitetin, duke shfaqur çdo vit mbi dyqind filma të përzgjedhur nga e gjithë bota. Ai nuk u mbyll në një sallë kongresesh. Ndër vite, filmat janë shfaqur në kinema të qytetit, në kështjellë dhe madje në platforma të improvizuara mbi lumin që e përshkon Prizrenin. Fotografia që shoqëron këtë shkrim, me sallën e improvizuar mbi ujë në edicionin e vitit 2017, e tregon këtë frymë më mirë se çdo përshkrim.

Kjo zgjedhje ka një kuptim të thellë. Dokumentari është zhanri që i kthen sytë nga realiteti, nga njerëzit dhe vendet e vërteta. Një festival dokumentarësh që shfaq filmat në hapësirat e gjalla të qytetit, në vend që ta izolojë publikun në salla të errëta, e zgjat atë marrëdhënie me realitetin edhe jashtë ekranit. Spektatori del nga filmi dhe gjendet menjëherë në rrugët e një qyteti me histori shumështresore.

Nga qyteti provincial te harta evropiane

Gjatë një çerek shekulli, DokuFest ka fituar një vend të njohur në hartën ndërkombëtare. Sot është festival kualifikues për çmimet BAFTA dhe për Çmimet Evropiane të Filmit, ndërsa revista amerikane Filmmaker e ka renditur dy herë mes 25 festivaleve më tërheqëse në botë. Për autorët e rinj nga Kosova, Shqipëria dhe rajoni, kjo do të thotë diçka konkrete: filmat e tyre shfaqen në një ngjarje ku vijnë programues, producentë e gazetarë nga jashtë, pa pasur nevojë të udhëtojnë në Berlin apo Kanë.

Fakti që çmimi kryesor i garës kombëtare shkoi këtë vit te një regjisor nga Shqipëria flet edhe për një dimension tjetër të festivalit. Kufiri mes dy shteteve shqiptare, që në shumë fusha mbetet ende i dukshëm, në Prizren zbehet. DokuFest është bërë një nga vendet ku kinemaja shqipe e të dyja anëve takohet, krahasohet dhe njihet.

Kultura si zhvillim, jo si dekor

Historia e DokuFest-it shpesh tregohet si histori suksesi turistik: hotele të mbushura në gusht, restorante të gjalla, një qytet që del në lajme. Ky lexim nuk është i gabuar, por është i pamjaftueshëm. Ajo që festivali ka ndërtuar në Prizren është mbi të gjitha një komunitet: vullnetarë që rriten me të, publik që vjen vit pas viti, një brez i ri që e ka parë kinemanë dokumentare si pjesë normale të verës së tij.

Për qytetet e tjera të vogla të Kosovës e të Shqipërisë, mësimi nuk është të kopjojnë DokuFest-in. Është të kuptojnë se një ngjarje kulturore e qëndrueshme nuk lind nga një vendim administrativ apo nga një fond i njëhershëm, por nga vazhdimësia. Njëzet e pesë edicione do të thotë njëzet e pesë vera pune, shpesh në kushte të vështira, në një vend që gjatë kësaj kohe ka kaluar luftë, tranzicion dhe kriza të shumta politike.

Në edicionin jubilar, DokuFest nuk festoi vetëm veten. Ai kujtoi se kultura, kur ka rrënjë në një vend, mund ta ndryshojë mënyrën se si e sheh veten ai vend. Prizreni nuk u bë qytet festivali brenda një nate. U bë i tillë sepse dikush vendosi, një verë të vitit 2002, të ngrejë një ekran, dhe pastaj nuk e uli më.

Burimet