Pa biblioteka, kujtesa kolektive e një kombi zbehet deri në harresë.

Bibliotekat publike në Shqipëri janë sot në udhëkryq. Dikur qendra të dijes, frymëzimit dhe barazisë së aksesit në kulturë, sot ato janë kthyer në hapësira të heshtura, të pluhurosura dhe të harruara. Por çfarë ndodh me një shoqëri kur vendet e kujtesës kolektive rrënohen?

Një hulumtim i realizuar nga Instituti i Bibliotekave Publike në vitin 2024 evidenton një panoramë shqetësuese: mbi 70% e bibliotekave bashkiake nuk kanë më shumë se 200 vizitorë në muaj. Koleksionet janë të vjetra, kushtet klimatike shpesh të papërshtatshme për ruajtjen e librave dhe mungojnë investimet në teknologji e staf profesional. Në shumë qytete të vogla, bibliotekat ekzistojnë vetëm në emër. Raftet bosh, oraret e kufizuara dhe mungesa e aktiviteteve kulturore e kanë larguar lexuesin. Ndërkohë, në qytetet e mëdha, biblioteka qendrore nuk ka përfituar investime të mirëfillta në më shumë se një dekadë.

Biblioteka nuk është thjesht një magazinë librash. Ajo është një institucion edukimi, demokracie dhe ndërtimi identiteti. Në historinë moderne shqiptare, biblioteka ka qenë gjithashtu një hapësirë rezistence kulturore dhe një dritare drejt botës. Sot, ajo mungon në imagjinatën kolektive si burim vlerash.

  1. Politika e mungesës së vizionit kulturor – bibliotekat nuk përfshihen në strategjitë afatgjata të zhvillimit urban dhe arsimor
  2. Mosangazhimi i komunitetit lokal – mungon presioni qytetar për ta kthyer bibliotekën në një hapësirë të gjallë kulturore
  3. Rënia e lexueshmërisë tek të rinjtë – pa programe edukative që lidhin shkollën me bibliotekën, brez i ri rritet pa lidhje me librin fizik
  4. Kujdesi simbolik institucional – buxhetet janë minimaliste, ndërsa proceset e modernizimit mbeten vetëm në dokumente

Nuk mjafton thjesht restaurimi fizik i ndërtesave. Nevojitet një rilindje konceptuale e misionit të bibliotekës shqiptare. Duhet krijuar një strategji kombëtare për rilindjen e bibliotekave, e mbështetur me fonde të qëndrueshme dhe staf të trajnuar. Partneritetet me komunitetin, shkollat dhe universitetet duhet të jenë pjesë e modelit të ri funksional. Integrimi i teknologjisë përmes digitalizimit të koleksioneve, platformave të leximit online dhe aksesit të largët. Politika fiskale stimuluese për donacione në formë librash, arkivash dhe pajisjesh teknologjike.

Nëse Shqipëria dëshiron të ndërtojë një kulturë të qëndrueshme leximi dhe reflektimi, ajo duhet të fillojë nga bibliotekat. Ato janë zemra e heshtur e një qytetërimi. Pa to, nuk kemi jo vetëm mungesë librash, por mungesë kujtese. E ardhmja e bibliotekës shqiptare nuk është çështje infrastrukture, por çështje drejtimi kulturor.